Mahfi  Eğilmez:  Doların Tahtı Sarsılıyor mu?

featured
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Bretton Woods sisteminin çökmesinden evvel birçok yorumcu doların artık dünya parası olarak kalamayacağını, tahtının sarsılacağını öne sürmüşlerdi. Belçikalı iktisatçı Robert Triffin, 1960 yılında Bretton Woods sisteminin sonunda gelip bir açmaza dayanacağını ileri sürdü. O yıllarda altın karşılığı basıldığı için rezerv para pozisyonundaki dolara, ABD içinden olduğu kadar dış dünyadan da talep vardı. Triffin’e nazaran cari açık veren ABD, bu açığı kapatmak için dolar basıp dünyaya dağıtmaya devam ettikçe beşerler, ABD hazine kasalarındaki altının bu kadar doların karşılığını vermeye yetmeyeceğini düşünecek ve dolara itimat azalacaktı. Cari açığı kapatmak üzere dolar basmakla dolara itimat sağlamak ortasında oluşan çelişki Triffin Çelişkisi (Paradoksu) ismiyle anılır oldu. Triffin’in öngörüsü 1971’de gerçekleşti ve Bretton Woods sistemi çöktü, dolar da öbür paralar üzere karşılıksız kalmış oldu. Ne var ki bu gelişme doların dünya parası olarak devam etmesine mahzur olmadı.

2008 Global Finans Kriziyle birlikte Triffin’in öngördüğü çok dolar basılması gündeme geldi ve ABD Merkez Bankası Fed’in bilanço büyüklüğü bu devirde on kat arttı. Bu büyük bolluk bollaşan her şeyin pahasının düşmesinde olduğu üzere doların da pahasını düşürdü ve inanç sarsılmasına uğramasına yol açtı. Bu periyotta bir yandan Çin Yuan’ının IMF tarafından rezerv para olarak kabul edilmesi ve SDR sepetine dâhil edilmesi, bir yandan ülkelerin birbiriyle karşılıklı ticaret alakalarını kendi paralarıyla kurmaya çalışmaları doları devirmese de sallamaya başladı.

Dolara son darbe Rusya’dan geldi. Ukrayna savaşı nedeniyle kendisine ambargo uygulanan Rusya, kendisine cephe alan ülkelere yapacağı doğalgaz satışını dolar ya da euroyla değil rubleyle yapacağını açıkladı. Rusya, bu atakla savaş nedeniyle pahası süratle düşmüş olan rubleye kıymet kazandırmayı hedefliyor. Birinci ağızda Rusya Merkez Bankası faizi yüzde 10’dan 20’ye çıkararak rubledeki bedel düşüşünü frenlemeye yöneldi. Bu adım, Rus vatandaşlarının rubleden dolara dönmesini (dolarizasyon) önlemek için atılmıştı. Akabinde da bu tedbir geldi. Bu durumda Rusya’dan doğal gaz alan ülkeler ellerindeki dolar yahut euroları rubleye çevirecekler. Bu da rubleye olan talebi artırarak rublenin kıymet kazanmasını sağlayacak.

Bunlara ek olarak dünyada süratle artan bir kripto para piyasası var. Kripto para piyasasında süreç gören paraların toplam bedeli bugün prestijiyle 2 trilyon doların üzerinde bulunuyor. Her ne kadar bunlar bu basamakta para üzere satın almalara aracılık edemese de ileride bu pozisyona geçmeyeceklerini söyleyemeyiz. Hasebiyle kripto paralardan doların tahtına gelen ve giderek artacak olan darbeyi de göz önünde bulundurmak gerekiyor.

Öte yandan dolara dayalı bir kadro ödeme sistemlerinin yerine mahallî paralara ve bilhassa Çin Yuan’ına dayalı birtakım sistemlere geçiş için çalışmalar yürütülüyor. Çin’in, dünyanın en büyük ticaret hacmine sahip ülkesi pozisyonunda olduğu dikkate alınırsa Asya’dan başlayarak dünyaya yayılan bir siteme liderlik etmesi sürpriz olmaz.

Son olarak ABD’de enflasyonun giderek hızlanması dolara olan inancı sarsacak değerli bir gelişme olarak karşımıza çıkacaktır. Yıllık yüzde 2 amacına karşılık enflasyonun yüzde 8’e gelip dayanmış olması doların güçlü pozisyonunu yıpratıcı bir gelişme olarak karşımıza çıkıyor.

Bunlara karşılık doların tahtını çabucak terk etmesini beklemek hakikat olmaz. Bunun birkaç nedeni var: (1) Bu türlü bir paranın herkesçe kabul edilmiş bir dünya parası fonksiyonu görmesi alış verişlerde ve kıymet ölçümünde kıymetli bir kolaylık sağlıyor. İki ülkenin karşılıklı kendi paralarıyla ticarete girmesi kur sorunu ve bedel ölçme problemi açısından çeşitli sıkıntılar yaratabilir. Bir para ünitesinin dünya parası pozisyonuna geçebilmesi için dolar kadar tanınmış ve kabul edilmiş olması gerekiyor. Mesela euro bu pozisyona erişemedi. (2) Çok sayıda ülkenin merkez bankalarının rezervlerinde önemli fiyatta dolar ve dolara bağlı ABD Hazine kâğıdı bulunuyor. Bu ülkeler ortasında Japonya (1,3 trilyon dolar), Çin (1,1 trilyon dolar) ve İngiltere (609 milyar dolar) birinci üç sırada bulunuyor. Bu ülkeler doların başına bir iş gelmesini, en azından rezerv yapıları değişmeden, desteklemezler. (3) ABD’nin global finans sistemi üzerindeki tesiri devam ettiği sürece doların bu darbelerden etkilenmekle birlikte yıkılmasının sıkıntı olduğunu da belirtmemiz gerekir.

Sonuç ve Öngörü

Siyaset bilimi jargonuyla söz etmek gerekirse ABD, global sistemin ‘hegemon’ gücü pozisyonunda bulunuyor. 20’inci yüzyılın başlarında, birinci dünya savaşı sonrasında, İngiltere’den devraldığı bu pozisyonunu ikinci dünya savaşı sonrasında düzgünce pekiştirdi. Soğuk savaş periyodunda iki kutuplu hale gelen dünyanın batı tarafında ABD’nin hegemon durumu devam etti. Karşısında Rusya vardı ve Çin o periyotta yeni yeni güçleniyordu. Globalleşmeyle başlayan gelişmeler ve Çin’in giderek güç kazanması dünyadaki istikrarları de değiştirmeye başladı. ABD, hala dünyanın en güçlü iktisadı ve dolar da hala dünya parası pozisyonunda bulunuyor. Ne var ki bunun sonsuza kadar bu türlü gitmesi mümkün değil. Çin, bir mühlet sonra gücünü parasına da alakalarına de yansıtacak.

Avrupa Birliği Rus petrol ithalatına ambargo hazırlanıyor

Prof Dr Binhan Elif YILMAZ: Global düzgünleşme göstergeleri savaş ile birlikte süratle bozuluyor

Global tahvil fonlarından büyük kaçış: Satış haftalık 1,5 milyar dolardan 14,5 milyar dolara fırladı

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü
Mahfi  Eğilmez:  Doların Tahtı Sarsılıyor mu?

Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden anında haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

sinek.org ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!